Esperanto en dialogo

Lektion 5, Lösungen und Übersetzungen / leciono kvin, solvoj kaj tradukoj

<1.1>
Titolo: Bona kaj malbona (skeĉo)
Überschrift: Gut und schlecht (Sketsch)
(Hugo estu viro, Toni povas esti viro aŭ virino)
(Hugo soll ein Mann sein, Toni kann ein Mann oder eine Frau sein.)

<2.0>
Sekvas nun vico de demandoj.
[Es] folgt nun eine Reihe von Fragen.
Respondu ilin per kompletaj frazoj:
Beantworten Sie sie in (wörtlich: vermittels) vollständigen Sätzen:

<3.0>
Formu demandon kun "kial" el la sekvantaj vortoj kaj respondu ĝin uzante "ĉar":
Formen Sie eine Frage mit "Warum" aus den folgenden Wörtern
und beantworten Sie sie, indem Sie "Weil" verwenden (wörtlich: verwendend "Weil") .

<4.0>
Titolo: La nomoj de la landoj kaj ties loĝantoj en la mondo
Überschrift / Titel: Die Namen der Länder und deren Einwohner in der Welt

La nomoj de landoj kaj loĝantoj estas formataj en Esperanto laŭ du diversaj reguloj:
Die Namen der Länder und Einwohner werden im Esperanto nach zwei verschiedenen Regeln gebildet:

<4.1>
Unua regulo:
"El la nomo de la loĝanto oni formadas la landnomon per la sufikso -uj-."
Erste Regel:
"Aus dem Namen des Einwohners pflegt man den Ländernamen mit der Nachsilbe / dem Suffix -uj- zu bilden."

Tial:
Deshalb:
Germano loĝas en Germanujo,
Ein Deutscher wohnt in Deutschland,
Franco loĝas en Francujo,
ein Franzose wohnt in Frankreich,
Slovako loĝas en Slovakujo;
ein Slowake wohnt in der Slowakei;
kaj tiel plu
por Svedo, Norvego, Dano, Anglo, Skoto, Sviso, Hispano, Italo, Greko,
und so weiter
für einen Schweden, einen Norweger, einen Dänen, einen Engländer, einen Schotten, einen Schweizer,
einen Spanier, einen Italiener, einen Griechen,
Polo, Ĉeĥo, Hungaro, Ruso, ktp.
einen Polen, einen Tschechen, einen Ungar, einen Russen, usw.

<4.2>
Dua regulo:
"El la nomo de lando oni formadas la vorton por la loĝanto per la sufikso -an-."
"Aus dem Namen eines Landes pflegt man das Wort für die Einwohner mit der Nachsilbe / dem Suffix -an- zu bilden."

Tial:
Deshalb:
En Nederlando loĝas la Nederlandanoj.
In den Niederlanden wohnen die Niederländer.
En Irlando loĝas la Irlandanoj.
In Irland wohnen die Irländer.
En Kanado loĝas la Kanadanoj,
In Kanada wohnen die Kanadier,
en Usono la Usonanoj,
in den USA die US-Amerikaner,
en Brazilo la Brazilanoj,
in Brasilien die Brasilianer,
en Indonezio la Indonezianoj,
in Indonesien die Indonesier,
en Luksemburgio la Luksemburgianoj.
in Luxemburg die Luxemburger.
Sed la anoj de la urbo Luksemburgo estas la Luksemburganoj.
Aber die Einwohner der Stadt Luxemburg sind die Luxemburger.
(Im Deutschen wird der Unterschied nicht deutlich.)

Bedaŭrinde oni devas lerni, kiun regulon oni devas uzi.
Leider muss man lernen, welche Regel man [im Einzelfall] anwenden muss.

<4.3>
Ekzerco
Übung

Plej ofte oni devas formi la nomon de la loĝanto el la nomo de la lando.
Am häufigsten muss man den Namen des Einwohners aus dem Namen des Landes bilden.
Jen sekvas listo de pliaj landonomoj.
Hier folgt eine Liste weiterer Ländernamen.
Diru por ĉiu lando la nomon de ĝia loĝanto!
Sagen Sie für jedes Land den Namen des Einwohners!

Peruo => Belgujo => Estonujo => Bulgarujo => Bosnio => Albanujo => Aŭstrujo => Latvujo => Svisujo => Aŭstralio => Litovujo => Rusujo => Ukrainujo => Argentino => Irano => Hungarujo => Tanzanio => Finnujo => Islando => Ĉinujo => Alĝerio => Kameruno => Japanujo => Ĉilio => Portugalujo => Koreujo =>

Peruano Belgo Estono Bulgaro Bosniano Albano Aŭstrujo Latvo Sviso Aŭstraliano Litovo Ruso Ukraino Argentinano Iranano Hungaro Tanzaniano Finno Islandano Ĉino Alĝeriano Kamerunano Japano Ĉiliano Portugalo Koreo

Peru => Peruaner Belgien => Belgier Estland => Este Bulgarien => Bulgare Bosnien => Bosnier Albanien => Albaner Österreich => Österreicher Lettland => Lette Schweiz => Schweizer Australien => Australier Litauen => Litauer Russland => Russe Ukraine => Ukrainer Argentinien => Argentinier Iran => Iraner Ungarn => Ungar Tanzania => Tanzanier (?) Finnland => Finne Island => Isländer China => Chinese Algerien => Algerier Kamerun => Kameruner Japan => Japaner Chile => Chilene Portugal => Portugiese Korea => Koreaner

Ĉu vi havis bonan sukceson?
Hatten Sie einen guten Erfolg?
La ekzerco estis facila, ĉu ne?
Die Übung war leicht, nicht wahr?

<5.0>
Titolo: La deveno de Esperanto
Überschrift: Die Herkunft des Esperanto

<5.1>
La lingvon Esperanto elpensis Ludwig Lazarus Zamenhof en la 19a (dek-naŭa) jarcento.
Die Sprache Esperanto erdachte Ludwig Lazarus Zamenhof im 19. Jahrhundert.

Li vivis kiel Judo en urbo, en kiu loĝis homoj el multaj nacioj.
Er lebte als Jude in einer Stadt, in der Menschen aus vielen Nationen wohnten.

Tiuj ĉi homoj kompreneble havis diversajn lingvojn kaj ne komprenis unu la alian.
Diese Menschen hatten natürlich verschiedene Sprachen und verstanden einander nicht.

Tial ofte okazis, ke ili estis malamikoj.
Deshalb passierte es oft, dass sie Feinde waren.

<5.2>
La juna Zamenhof pensis, ke komuna lingvo povas solvi tiun problemon.
Der junge Zamenhof dachte, dass eine gemeinsame Sprache dieses Problem lösen könne.

Sed kiun lingvon oni prenu?
Aber welche Sprache sollte man nehmen?

Certe taŭgos nur neŭtrala lingvo; kaj nur lingvo, kiun oni elpensis,
povas esti pli-malpli neŭtrala lingvo.
Sicher werde nur eine neutrale Sprache taugen; und nur eine Sprache, die man erfunden hatte,
könne eine mehr oder weniger neutrale Sprache sein.

Do, jam kiel junulo, Zamenhof komencis, konstrui novan lingvon,
kiu bonege taŭgu kiel komunikilo inter homoj kun diversaj gepatraj lingvoj.
Also begann Zamenhof schon als junger Mensch, eine neue Sprache zu konstruieren,
welche bestens als Kommunikationsmittel zwischen Menschen verschiedener Muttersprachen taugen sollte.

<5.3>
Sed Zamenhof ne havis monon, ankaŭ ne, kiam li estis jam kuracisto.
Aber Zamenhof hatte kein Geld, auch nicht, als er bereits Arzt war.

Ĉar li kuracis ankaŭ tiujn homojn, kiuj ne povis pagi lin.
Denn er behandelte auch solche Menschen, die ihn nicht bezahlen konnten.

Bonŝance li havis bonkoran bopatron.
Glücklicherweise hatte er einen gutherzigen Schwiegervater.

Kiam Zamenhof eldonis la unuan Esperanto-libron, lia riĉa bopatro pagis tion.
Als Zamenhof das erste Esperanto-Buch herausgab, bezahlte das sein reicher Schwiegervater.

La tiel nomata Unua Libro aperis en la jaro 1887 (mil okcent okdek sep).
Das so genannte Unua Libro 'Erste Buch' erschien im Jahr 1887.

Ekde tiam multaj homoj lernis Esperanton - ĝis nuntempe.
Ab da lernten viele Menschen Esperanto - bis heut(zutag)e.

<6.0>
Respondu jenajn demandojn pri la supra teksto:
Beantworten Sie folgende Fragen zum (wörtlich: über den) obigen Text:

<6.1>
Kiu estas la nomo de la viro, kiu elpensis Esperanton?
Was ist der Name des Mannes, der Esperanto erdacht hat?

<6.2>
En kiu jarcento li vivis?
In welchem Jahrhundert lebte er?

<6.3>
Ĉu Zamenhof estis gramatikisto aŭ kiun profesion li havis?
War Zamenhof Grammatiker oder welchen Beruf hatte er?

<6.4>
Kiun problemon havis la urbo, en kiu L.L. (elparolu: Lo-Lo) Zamenhof loĝis?
Welches Problem hatte die Stadt, in der L.L. (sprich: Lo-Lo) Zamenhof wohnte?

<6.5>
Kiaj estis la homoj el multaj nacioj inter si?
Wie waren die Menschen aus vielen Nationen untereinander?

<6.6>
Kion Zamenhof pensis pri la solvo de la interkomunika problemo?
Was dachte Zamenhof über die Lösung des Verständigungsproblems?

<6.7>
Kian lingvon li konstruis?
Was für eine Sprache konstruierte er?

<6.8>
Ĉu li jam estis kuracisto, kiam li komencis?
War er schon Arzt, als er anfing?

<6.9>
Ĉu li kiel kuracisto estis bone pagata kaj riĉa?
War er als Arzt gut bezahlt und reich?

<6.10>
Kial Zamenhof ne eldonis la unuan Esperanto-libron mem?
Warum gab Zamenhof das erste Esperanto-Buch nicht selbst heraus?

<6.11>
Kial vi scias, ke Zamenhof havis edzinon?
Warum wissen Sie, dass Zamenhof verheiratet war (wörtlich: eine Ehefrau hatte)?

<6.12>
Kia estis lia bopatro?
Wie war sein Schwiegervater?

<6.13>
Kion faris la bopatro?
Was machte der Schwiegervater?

<6.14>
Kiam do la unua Esperanto-libro povis aperi?
Wann konnte also das erste Esperanto-Buch erscheinen?

<6.15>
Ĉu tamen Esperanto estis nur malofte lernata?
Wurde Esperanto dennoch nur selten gelernt?

<7.0>
Formu kompletajn frazojn el jenaj vortoj:
Formen Sie vollständige Sätze aus folgenden Wörtern:

(Wie immer sind mehrere Möglichkeiten, aus den Stichwörtern einen
sinnvollen Satz zu formen, zulässig. Die angegebenen "Lösungen"
sind nur als Beispiele gedacht.
Gebrauchen Sie Ihre Fantasie und Ihr Sprachvermögen nach Lust und Laune!)

<7.1>
Ludwig Lazarus Zamenhof elpensis Esperanton.
Ludwig Lazarus Zamenhof erdachte Esperanto.

<7.2>
Tio okazis en la 19a jarcento. / Li vivis en la 19a jarcento.
Das geschah im 19. Jahrhundert. / Er lebte im 19. Jahrhundert.

<7.3>
Zamenhof devenis el Juda familio.
Zamenhof stammte aus einer jüdischen Familie.

<7.4>
La familio loĝis en urbo kun homoj el multaj nacioj.
Die Familie wohnte in einer Stadt mit Menschen aus vielen Nationen.

<7.5>
Zamenhof pensis, ke nur komuna lingvo povos solvi la problemon,
internacie komuniki.
Zamenhof dachte, nur eine gemeinsame Sprache könne das Problem,
international zu kommunizieren, lösen.

<7.6>
Por tio li elpensis lingvon pli-malpli neŭtralan.
Dafür dachte er sich eine mehr oder minder neutrale Sprache aus.

<7.7>
Jam kiel junulo li komencis, konstrui tiun novan lingvon.
Schon als junger Mensch begann er, diese neue Sprache zu konstruieren.

<7.8>
Zamenhof havis la profesion de kuracisto.
Zamenhof hatte den Beruf eines Arztes.

<7.9>
Li kuracis ankaŭ homojn, kiuj ne povis pagi lin.
Er behandelte auch Leute, die ihn nicht bezahlen konnten.

<7.10>
Tial li ne havis monon, sed lia bopatro estis riĉa.
Deshalb hatte er kein Geld, aber sein Schwiegervater war reich.

<7.11>
La unua Esperanto-libro aperis en la jaro 1887.
Das erste Esperanto-Buch erschien im Jahre 1887.

<7.12>
Ekde tiam multaj homoj lernis Esperanton.
Seitdem haben viele Menschen Esperanto gelernt.

<8.0>
Temo: Indiko de mezuro
Thema: Angabe (wörtlich: Anzeige) eines Maßes

Regulo: La finaĵo -n estas ankaŭ la marko por indiki mezuron
Regel: Die Endung -n ist auch die Markierung um ein Maß anzugeben
(do la sama kiel por gramatika objekto kaj indiko de direkto).
(also dieselbe wie für ein grammatisches Objekt und eine Richtungsangabe).

Informu vin pri detaloj en la gramatiko de tiu ĉi leciono!
Informieren Sie sich über Einzelheiten [dazu] in der Grammatik dieser Lektion hier!

Bemerkung zu diesem Abschnitt der Auflösungen:
Damit Sie sich an das Wortbild der Zahlwörter gewöhnen sowie das
laute Lesen zu erleichtern, sind alle Zahlen im Esperantotext ausgeschrieben.
Normalerweise kann man aber wie im Deutschen auch die Ziffernschreibweise
verwenden, besonders wenn es um eine Anzahl geht.

<8.1>
Ekzempla frazo:
Ein Beispielsatz:
Mia domo estas sep metrojn kaj kvindek centimetrojn alta.
Mein Haus ist 7 Meter und 50 Zentimeter hoch.

Formu nun mem kompletajn frazojn el la sekvantaj vortoj:
Bilden Sie nun selbst vollständige Sätze aus den folgenden Wörtern:

<8.2>
S-ro Bolte estas unu metron kaj okdek tri centimetrojn alta.
Herr Bolte ist 1 Meter und 83 Zentimeter groß (wörtlich: hoch).

<8.3>
Maro povas esti dek du mil metrojn profunda.
Ein Meer kann 12.000 Meter tief sein.

<8.4>
La vojo estas ses metrojn kaj kvindek centimetrojn larĝa.
Der Weg ist 6 Meter und 50 Zentimeter breit.

<8.5>
Nia filo studas en urbo, kiu estas cent tridek kilometrojn for de sia familio.
Unser Sohn studiert in einer Stadt, die 130 km von seiner Familie entfernt ist.

<8.6>
Nia avo estas okdek ses jarojn aĝa.
Unser Großvater ist 86 Jahre alt.

<8.7>
Mia nepo iras tri kilometrojn al la lernejo.
Mein Enkel geht 3 Kilometer zur Schule.

<8.8>
La ludo daŭras tri horojn kaj tridek minutojn.
Das Spiel dauert 3 Stunden und 30 Minuten.

<8.9>
Mi veturas dek kvin kilometrojn al mia laborejo.
Ich fahre 15 Kilometer zu meiner Arbeitsstelle.

<8.10>
La patro ludis tri horojn kun la bebo.
Der Vater spielte 3 Stunden [lang] mit dem Baby.

<8.11>
La kuirejo de nia domo estas du metrojn kaj okdek centimetrojn longa
kaj du metrojn kaj kvardek centimetrojn larĝa.
Die Küche unseres Hauses ist 2,80 m lang
und 2,40 m breit.

<8.12>
La knabo estas tri jarojn pli aĝa ol sia fratino.
Der Junge ist drei Jahre älter als seine Schwester.

<8.13>
Al Hispanujo mi veturas ĉiun jaron por ferii.
Nach Spanien fahre ich jedes Jahr, um Ferien zu machen.

<8.14>
Tiu ĉi ĉemizo kostas dek du eŭrojn kaj sepdek kvin cendojn.
Dieses Hemd hier kostet 12 Euro und 75 Cent.

<8.15>
En Italujo mi estis jam tri fojojn.
In Italien war ich schon drei Mal.

<8.16>
Ankaŭ loke uzi la telefonon, kostas kelkan monon,
Auch örtlich das Telefon zu nutzen, kostet manches Geld,
tamen plej ofte nur kelkajn monerojn.
allerdings meistens nur einige Münzen.

<8.17>
Bruno estas pli ol unu metron kaj naŭdek centimetrojn alta.
Bruno ist mehr als 1,90 m groß (wörtlich: hoch).

<8.18>
La rano saltis preskaŭ du metrojn for.
Der Frosch sprang fast 2 m weit.

<8.19>
La geknaboj lernis po kvin horojn dum unu tago en la lernejo.
Die Jungen und Mädchen lernten je 5 Stunden am Tag (wörtlich: während eines Tages) in der Schule.

<8.20>
La ĉambro kostas po tridek eŭrojn por (unu) persono kaj (unu) nokto.
Das Zimmer kostet (jeweils) 30 € pro Person und Nacht.

<8.21>
Nun estu atenta:
Nun passen Sie auf (wörtlich: seien Sie aufmerksam):
Se la mezur-indiko estas la subjekto de la frazo, ĝi kompreneble ne ricevas la markon -n,
ĉar subjekto neniam havas markon.
Wenn die Maßangabe das Subjekt des Satzes ist, bekommt es natürlich keine Markierung -n,
denn ein Subjekt hat niemals eine Markierung.

<8.22>
Dek kvin kilometroj estas longa vojo al la laborejo.
15 km sind ein langer Weg zur Arbeitsstätte.

<8.23>
Pli ol cent naŭdek centimetroj estas la alto de Bruno.
190 cm ist die (Körper)Größe (wörtlich Höhe) von Bruno.

<8.24>
Dek du eŭrojn kaj sepdek kvin cendojn estas la prezo de tiu ĉi ĉemizo.
12,75 € ist der Preis dieses Hemdes hier.

<8.25>
Unu fojo estas neniom.
Einmal ist keinmal (wörtlich: quantitativ nichts, von keinerlei Anzahl).

<9.0>
Titolo: Indiko de tempo
Überschrift: Angabe von Zeit

Indiko de tempo respondas al la demandoj "Kiel longe?" kaj "Kiam?".
Eine Angabe der Zeit beantwortet die Fragen "Wie lange?" und "Wann?"
En la antaŭa ekzerco jam aperis la ekzemploj:
In der vorigen Übung erschienen schon die Beispiele:
"Kiel longe daŭras la ludo?" - "La ludo daŭras 3 horojn kaj 30 minutojn."
"Wie lange dauert das Spiel?" - "Das Spiel dauert 3 Stunden und 30 Minuten."
"Kiel longe ludas la patro kun la bebo?" - "Li ludas 3 horojn kun la bebo."
"Wie lange spielt der Vater mit dem Baby?" - "Er spielt 3 Stunden mit dem Baby."

Por povi respondi al ĉiaj demandoj pri la tempo, oni devas scii
Um jedwede Fragen nach der Zeit beantworten zu können, muss man wissen:
- la vortojn pri la unuoj de tempo,
- die Wörter der Zeiteinheiten (wörtlich: über die ...),
- la nomojn de la tagoj de la semajno kaj
- die Namen der Wochentage und
- la nomojn de la monatoj de la jaro.
- die Namen der Monate des Jahres.

<9.1>
La tempo-unuoj estas:
Die Zeiteinheiten sind:
sekundo, minuto, horo, tago, semajno, monato, jaro, jardeko, jarcento, jarmilo,
Sekunde, Minute, Stunde, Tag, Woche, Monat, Jahr, Jahrzehnt, Jahrhundert, Jahrtausend,
kaj aliaj.
und andere.

<9.2>
La nomoj de la tagoj de la semajno estas:
Die Namen der Wochentage sind:
dimanĉo, lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo kaj sabato.
Sonntag, Montag, Dienstag, Mittwoch, Donnerstag, Freitag und Samstag.

<9.3>
La nomoj de la monatoj de la jaro estas tre simplaj por homoj,
kiuj parolas la Germanan lingvon:
Die Namen der Monate des Jahres sind sehr einfach für Leute,
die Deutsch sprechen (wörtlich: die die deutsche Sprache sprechen):

Januaro, februaro, marto, aprilo, majo, junio,
julio, aŭgusto, septembro, oktobro, novembro, decembro.
Januar, Februar, März, April, Mai, Juni,
Juli, August, September, Oktober, November, Dezember.

<9.4>
Ekzerca dialogo
Übungsdialog

Kiel longe vi jam lernas Esperanton?
Wie lange lernen Sie schon Esperanto?

Do, tiu kurso daŭris tutan semajnon!
Dieser Kurs dauerte also eine ganze Woche!
Tiam oni devas esti sufiĉe lernema.
Dann muss man ziemlich lerneifrig sein.

Vi estas tute prava.
Da haben Sie völlig Recht (wörtlich: Sie sind ganz Recht habend).
Se oni nur unu fojon en la semajno lernas Esperanton,
tiam oni la semajnon poste jam forgesis ĉion.
Wenn man nur ein Mal in der Woche Esperanto lernt,
dann hat man die Woche darauf schon alles vergessen.
Ĉu la kurso daŭris ankaŭ la tutan tagon?
Dauerte der Kurs auch den ganzen Tag?

Do, vi lernis ĉiutage kvar horojn, nome de la oka ĝis la dek-dua.
Sie lernten also jeden Tag vier Stunden, nämlich von acht [Uhr] bis zwölf [Uhr].
Bona metodo! Kaj ekde kiam vi bone parolas kiel nun?
Gute Methode! Und seit wann sprechen Sie [so] gut wie jetzt?

Ne diru! Ĉu nur unu jaron poste? Tiam vi vere havas grandan talenton.
Sagen Sie bloß! Nur ein Jahr danach? Dann haben Sie wirklich eine große Begabung.

Mi komprenas.
Ich verstehe.
Kioma horo estas nun?
Wie viel Uhr ist es jetzt?

Ĉu jam? Ho, pardonon, tiam mi devas iri. Ĝis revido!
Schon? Oh, Entschuldigung, dann muss ich gehen. Auf Wiedersehen!

<9.5>
Ekzerca teksto: Anonci Esperanto-kurson
Übungstext: Einen Esperanto-Kurs ankündigen

De la tria de januaro ĝis la dudek-sepa de marto okazos Esperanto-kurso en la universitato.
Vom 3. Januar bis zum 27. März wird ein Esperanto-Kurs in der Universität stattfinden.
Ĝi estas por freŝaj komencantoj, do sen jamaj scioj de Esperanto.
Er ist für "frische" Anfänger, also ohne bereits vorhandene Esperanto-Kenntnisse.

Ĉiun ĵaŭdon oni lernos dum kvin instru-blokoj de duoblaj instru-horoj.
Jeden Donnerstag lernt man in 5 Unterrichtsblöcken von einer Doppelstunde.
(Wörtlich: ... wird man während 5 Lehrblöcken von doppelten Lehrstunden lernen)
Ĉiu bloko daŭros do dufoje tri kvaronajn horojn.
Jeder Block dauert also zwei Mal 3/4 Stunden.
La unua instru-bloko komenciĝos je la oka horo kaj dek kvin minutoj,
la dua bloko la dekan horon kaj dek kvin minutojn.
Der erste Unterrichtsblock beginnt um 8:15 Uhr,
der zweite Block um 10:15 Uhr.
Inter la instru-blokoj estos paŭzo de duona horo.
Zwischen den Unterrichtsblöcken ist eine Pause von einer halben Stunde.

Post la tagmanĝo en la studenta manĝejo la tria instru-bloko komenciĝos
je la unua horo kaj dek kvin minutoj, la kvara bloko je la tria [horo] kaj kvarona [horo],
kaj la kvina bloko same du horojn poste, do je la kvina kaj kvarona.
Nach dem Mittagessen in der Mensa beginnt der dritte Unterrichtsblock
um 1:15 Uhr, der vierte Block um Viertel nach Drei,
und der fünfte Block desgleichen zwei Stunden danach, also um Viertel nach Fünf.

Instruos profesoro doktoro Robert Hanzen, tre kompetenta Esperanto-instruisto.
Unterrichten wird Pof. Dr. Robert Hansen, ein sehr sachkundiger Esperanto-Lehrer.
La kurso kostas entute 120 (cent dudek) eŭrojn.
Der Kurs kostet insgesamt 120 Euro.
Bonvolu aliĝi baldaŭ al la suba adreso, ĉar estas nur dek kvin lokoj.
Bitte bald bei der unten [angegebenen] Adresse anmelden, da es nur 15 Plätze gibt.

Adreso: Prof. d-ro Robert Hanzen, <hanzen@uni-urbo.eo>
Adresse: Prof. Dr. ...

<10.0>
Titolo: Ŝercbildo
Überschrift: Ein Scherzbild

Diru, kio ĵus okazis sur la ŝercbildo kaj kio ĝuste nun okazas.
Sagen Sie, was unmittelbar vorher auf dem Scherzbild geschah und was genau in diesem Moment passiert.

<10.1> Sur la bildo estas viro kaj virinoj, ŝajne geedzoj, en lito. Auf dem Bild sind ein Mann und eine Frau, anscheinend ein Ehepaar, in einem Bett. <10.2> Ili ne dormas. Sie schlafen nicht. <10.3> La edzino estas bela kaj apenaŭ vestita per mallonga noktovesto. Die Ehefrau ist schön und mit einem kurzen Nachtgewand kaum bekleidet. <10.4> Jen la telefono eksonas. Da ertönt das Telefon. <10.5> La edzino tuj prenas la aŭdilon kaj demandas, kiu alvokas. Die Ehefrau nimmt sofort den Hörer und fragt, wer anruft. <10.6> Post kiam ŝi aŭdis la respondon, ŝi diras: "Por vi, via edzino!" Nachdem sie die Antwort gehört hat, sagt sie: "Für dich, deine Frau!" <10.7> Ŝia edzo ne komprenas tion. Ihr Mann versteht das nicht. <10.8> Jen venas mano en noktovesto de sub la lito kaj prenas la aŭdilon. Da kommt eine Hand in einem Nachtgewand unter dem Bett hervor (wörtlich: von unter dem Bett) und nimmt den Hörer. <10.9> Nun la edzo havas grandegajn okulojn, ĉar tio forte ŝokis lin. Jetzt hat der Ehemann riesengroße Augen, denn das hat ihn heftig schockiert.

"Por vi, via edzino!" "Für dich, deine Frau!"

<11.0>
Konstruvorteroj de Esperanto
Wortbildungsteile des Esperanto

Vi lernis jam dudek specialajn vorterojn por konstrui novajn vortojn en Esperanto.
Sie haben schon 20 spezielle Wortbestandteile, um neue Wörter im Esperanto zu konstruieren, gelernt.
Oni parolas pri "konstruvorteroj" aŭ "afiksoj".
Man spricht von "Wortbildungsteilen" oder "Affixen".
Specialaj afiksoj estas la "prefiksoj"; ili staras ĉe la komenco de iu vorto.
Spezielle Affixe sind die "Präfixe" (Vorsilben), sie stehen am Anfang eines Wortes.
La aliaj afiksoj estas la "sufiksoj"; ili staras ĉe la fino de iu vorto.
Die anderen Affixe sind "Suffixe" (Nachsilben); sie stehen am Ende eines Wortes.
Prefiksoj estas: bo-, ek-, ge-, mal-, pra-, re-
Präfixe sind: ...
Sufiksoj estas: -aĵ-, -an-, -ebl-, -eg-, -ej-, -em-, -et-, -il-, -in-, -ist-, -obl-, -on-, -uj-, -ul-
Suffixe sind: ...

Enmetu nun la ĝustajn afiksojn en la sekvantajn frazojn:
Fügen Sie jetzt die richtigen Bildungsteile/Affixe in die folgenden Sätze ein:

<11.1>
La horloĝo montradas la horon per hor-montrilo, la minutojn per minuto-montrilo.
Die Uhr zeigt immer die Stunde mit dem Stundenzeiger, die Minuten mit dem Minutenzeiger.

<11.2>
Riĉa homo estas riĉulo.
Ein reicher Mensch ist ein Reicher (= reicher Mensch).

<11.3>
Homo, kiu estas bela, estas belulo; virino, kiu estas bela, estas belulino.
Ein Mensch, der schön ist, ist ein Schöner; eine Frau, die schön ist, ist eine Schöne.

<11.4>
Malgranda hundo estas hundeto.
Ein kleiner Hund ist ein Hündchen.

<11.5>
La familio de mia edzo estas mia bofamilio.
Die Familie meines Ehemannes ist meine Schwiegerfamilie.

<11.6>
Kiam oni komencas dormi, tiam oni ekdormas.
Wenn man anfängt zu schlafen, dann schläft man ein.

<11.7>
Homo, kiu profesie konstruas domojn, estas domkonstruisto.
Ein Mensch, der beruflich Häuser baut, ist ein Baumeister von Häusern.

<11.8>
Intense ŝati, bati, ŝoki, kaj tiel plu estas ŝategi, bategi, ŝokegi ktp.
Intensiv [etwas] mögen, schlagen, schockieren, und so weiter ist
überaus gern mögen, heftig schlagen, heftig schockieren, usw.

<11.9>
Iu, kiu ne havas bonan koron, estas malbonkorulo.
Jemand, der kein gutes Herz hat, ist ein hartherziger Mensch.

<11.10>
La fratoj kaj fratinoj de mia edzino estas miaj bogefratoj.
Die Brüder und Schwestern meiner Frau sind meine Schwägerinnen und Schwäger.

<11.11>
Homoj, kiuj vivis antaŭ longega tempo, estas niaj pra-uloj.
Menschen, die vor sehr langer Zeit lebten, sind unsere Vorfahren.

<11.12>
Tridek minutoj estas duona horo.
30 Minuten sind eine halbe Stunde.

<11.13>
Esperanto estas ne nur relative facile lernebla, sed ankaŭ same facile instruebla.
Esperanto ist nicht nur relativ leicht erlernbar, sondern auch ebenso leicht lehrbar.

<11.14>
Telefono havas aŭdilon kaj parolilon.
Ein Telefon hat einen Hörer und eine Sprechmuschel.

<11.15>
Kiel laktujo taŭgas botelo.
Als Milchbehälter eignet sich eine Flasche.

<11.16>
Homo, kiu vivas en urbo, estas urbano.
Ein Mensch, der in einer Stadt wohnt, ist ein Städter.

<11.17>
La ĉambro, en kiu oni dormadas, estas la dormejo.
Das Zimmer, in dem man zu schlafen pflegt, ist das Schlafzimmer.

<11.18>
Kiam la unuan fojon iu afero ne sukcesis, simple refaru ĝin.
Wenn eine Sache beim ersten Mal nicht Erfolg hatte, mach sie einfach noch einmal.

<11.19>
Dum mono estas pagilo, lingvo estas komunikilo.
Während Geld ein Zahlungsmittel ist, ist eine Sprache ein Verständigungsmittel.

<11.20>
Lakto estas senalkoholaĵo.
Milch ist ein alkoholfreies Getränk (wörtlich: ... ein alkoholfreies Ding).

<11.21>
Tre malmulte estas iomete.
Sehr wenig ist ein kleines bisschen.

<11.22>
Dua ekzemplero de io estas duoblaĵo.
Ein zweites Exemplar ist ein Doppel.

<11.23>
Kiu ĉiam ŝatas manĝi, estas manĝemulo.
Wer es jederzeit liebt zu essen, ist ein Vielfraß.

<11.24>
Kiu neniam ŝatas labori, estas mallaboremulo.
Wer niemals zu arbeiten liebt, ist ein Faulpelz.

<11.25>
La instruisto donas al ĉiu lernejano skribaĵon, ŝi disdonas la skribaĵon inter ĉiuj lernejanoj.
Die Lehrperson gibt jedem Schüler ein Schriftstück, sie verteilt das Schriftstück unter alle Schüler.

<11.26>
Kiam iu agas aŭ parolas kiel fiulo, la ĉeestantoj vokas "Fi! Fi!".
Wenn jemand handelt oder spricht wie ein Schurke, rufen die Anwesenden "Pfui! Pfui!".

<11.27>
Atentu, ke vi en Esperanto ne misprononcu la malfacilan sonon "ĵ"!
Passen Sie auf, dass Sie im Esperanto nicht den schwierigen Laut "ĵ" falsch aussprechen!

<11.28>
La instruisto kritikis la lernejanon, ke ties skribaĉo ne estas legebla.
Der Lehrer kritisierte den Schüler, dass dessen Geschreibsel nicht lesbar sei.

<11.29>
Kelkaj urboj estas konataj pro siaj multaj vidindaĵoj.
Einige Städte sind wegen ihrer vielen Sehenswürdigkeiten bekannt.

<11.30>
Alia vorto por "programpunkto" estas "programero".
Ein anderes Wort für "Programmpunkt" ist "Programmbestandteil".

<12.0>
Formu frazojn per "Kiam - tiam".
Bilden Sie Sätze mit "Wenn/Als - dann"

Ekzemple:
Zum Beispiel:

Kiam oni volas telefoni, tiam oni neniam havas la ĝustajn monerojn.
Wenn man telefonieren will, dann hat man nie die richtigen Münzen.

<12.1>
Kiam estas vintro, tiam varma domo estas bona.
Wenn es Winter ist, dann ist ein warmes Haus gut.

<12.2>
Kiam parenco(j) venas al mi, tiam mi ĝojas.
Wenn (ein) Verwandte(r) zu mir kommt, dann freue ich mich.

<12.3>
Kiam oni havas vundon en fingro, tiam oni malĝojas.
Wenn man eine Wunde am Finger hat, dann ist man traurig.

<12.4>
Kiam mi dormas en la lito, tiam mi surhavas noktoveston.
Wenn ich im Bett schlafe, dann habe ich ein Nachtgewand an.

<12.5>
Kiam oni demandas, tiam oni ricevas respondon.
Wenn man fragt, dann erhält man eine Antwort.

<12.6>
Kiam la lakto en la botelo estas varma, tiam la bebo povas trinki (ĝin).
Wenn die Milch in der Flasche warm ist, dann kann das Baby (sie) trinken.

<12.7>
Kiam la patro ludas kun la bebo, tiam ĝi ridetas.
Wenn der Vater mit dem Baby spielt, dann lächelt es.

<12.8>
Kiam la bopatrino saltis kriante, tiam Hugo ridis.
Als die Schwiegermutter schreiend [umher]sprang, da lachte Hugo.

<12.9>
Kiam la bopatrino batis Hugon, tiam li falis.
Als die Schwiegermutter Hugo schlug, da fiel Hugo [hin].

<12.10>
Kiam Hugo diris al la bopatrino, ke ŝi tuj for-iru el la domo, tiam ankaŭ lia edzino for-iris.
Als Hugo zur Schwiegermutter sagte, dass sie sofort das Haus verlassen solle, da ging auch seine Frau weg.

<12.11>
Kiam Zamenhof estis juna, tiam li loĝis en urbo, en kiu vivis anoj de multaj nacioj.
Als Zamenhof jung war, da wohnte er in einer Stadt, in der Angehörige vieler Nationen lebten.

<12.12>
Kiam Zamenhof estis kuracisto, tiam li kuracis ankaŭ homojn, kiuj ne havis multan monon.
Als Zamenhof Arzt war, da behandelte er auch Leute, die nicht viel Geld hatten.

<12.13>
Kiam Zamenhof ne povis pagi la unuan libron, tiam lia bopatro pagis ĝin.
Als Zamenhof das erste Buch nicht bezahlen konnte, da bezahlte es sein Schwiegervater.

<12.14>
En kiuj frazoj taŭgas ankaŭ "se"?
In welchen Sätzen eignet sich auch "Wenn ..."?
Ĉu vi povas diri, kial?
Können Sie sagen, warum?

Antwort:
In allen Sätzen, in denen man statt einen Zeitpunkt ("Wenn/Als/Sobald")
auch eine Bedingung ("Wenn/Falls") ausdrücken könnte.
Das ist in den Sätzen 12.0 bis 12.7 der Fall.

En kiuj certe ne?
In welchen [Sätzen] sicher nicht?
Ĉu vi povas diri, kial ne?
Können Sie sagen, warum nicht?

Antwort:
Ein se ("Wenn/Falls") ist in solchen Sätzen nicht möglich, in denen es um eine schon
geschehene Handlung geht ("Als ..."), die deshalb keine Bedingung darstellen kann.
Das ist in den Sätzen 12.8 bis 12.13 der Fall.

Bemerkung:
Wie im Deutschen das "da(nn)" kann im Esperanto überall das tiam wegfallen;
es steht nur zur Betonung des Zeitpunkts bzw. der Bedingung.

<13.0>
Ripeto: Rekta kaj nerekta paroladoj.
Wiederholung: Direktes und indirektes Reden (Im Esperanto Plural, da 2 verschiedene Tätigkeiten!)

El frazo kun rekta parolo formu frazon kun nerekta parolo.
Bilden Sie aus einem Satz mit direkter Rede einen Satz mit indirekter Rede.
Atentu la tempon!
Achten Sie auf die Zeit[form]!

Ekzemploj:
Beispiele:

Kaj nun estas via vico:
Und nun sind Sie an der Reihe:

<13.1>
Hieraŭ mi diris al Esperanto-amiko, ke mi nun havas novan Esperanto-vortaron.
Gestern sagte ich zu einem Esperanto-Freund, dass ich nun ein neues Esperanto-Wörterbuch habe.

<13.2>
La edzino de Hugo diris, ke ŝi tiam ankaŭ for-iros el la domo.
Hugos Frau sagte, dass sie dann auch aus dem Haus fortgehen werde.

<13.3>
Hugo pensis, ke la bopatrino estas vundita.
Hugos dachte, dass die Schwiegermutter verwundet sei.

<13.4>
Hugo ne timis, ke ankaŭ lia edzino for-iros.
Hugos fürchtete nicht, dass auch seine Frau fortgehen werde.

<13.5>
Duonan horon antaŭe mi aŭdis, ke la telefono eksonas.
Eine halbe Stunde zuvor hörte ich, dass das Telefon ertönte.

<13.6>
Kiam mi venis hejmen, mi vidis, ke mia patro jam venis kaj sidas en la kuirejo.
Als ich nach Hause kam, sah ich, dass mein Vater schon gekommen war und in der Küche saß.

<13.7>
Morgaŭ mia edzino certe repetos min, ke mi bonvole metu la manĝilaron sur la tablon.
Morgen wird mich meine Frau sicher erneut bitten, dass ich bitte das Besteck auf den Tisch lege.

<13.8>
Nun al pli alta nivelo: Formu rekte frazojn kun nerekta parolo:
Nun zu einem höheren Niveau: Bilden Sie direkt Sätze mit indirekter Rede:

<13.9>
La eta knabo kritikis, ke televidilo ne estas en la domo, sed bebo.
Der kleine Junge kritisierte, dass ein Fernsehapparat nicht im Haus sei, aber ein Baby.

<13.10>
Mia amiko komunikis al mi, ke li morgaŭ venos en nian urbon.
Mein Freund teilte mir mit, dass er morgen in unsere Stadt käme.

<13.11>
Lia edzino ne povis diri al Hugo, ke li pli bone ne manĝu malfreŝan kukon.
Seine Ehefrau konnte Hugo nicht sagen, dass er besser keinen alten Kuchen essen solle.

<13.12>
Zamenhof pensis, ke li per neŭtrala lingvo povos helpi al la homaro.
Zamenhof dachte, dass er mit einer neutralen Sprache der Menschheit helfen könne.

<13.13>
La gepatroj deziris, ke Bruno havu ne tro longan hararon.
Die Eltern wünschten, dass Bruno nicht zu langes Haar habe.

<13.14>
Mia bopatro scias, ke li baldaŭ havos multan monon.
Mein Schwiegervater weiß, dass er bald viel Geld haben wird.

<13.15>
Hugo ŝercis, ke varmega fornelo ne kaŭzas varman someron.
Hugo scherzte, dass ein heißer Herd keinen warmen Sommer verursacht.

<13.16>
Hugo kriis fine, ke Toni ne ĉiam diru nur: "Tio estas bona" kaj "Tio estas malbona".
Hugo schrie zum Schluss, dass Toni nicht immer nur "Das ist gut" und "Das ist schlecht" sagen solle.

<13.17>
Mi petas vin, ke vi morgaŭ venu al nia Esperanto-kurso.
Ich bitte dich / Sie / euch, dass du / Sie / ihr morgen zu unserem Esperanto-Kurs kommt.

<14.0>
Bv. legi pri la malfacile uzeblaj sufiksoj -ig- kaj -iĝ- unue en la vortaro kaj due en la gramatiko.
Bitte lesen Sie [alles] über die schwierig zu verwendenden Suffixe -ig- und -iĝ-
zuerst im Wörterbuch und zweitens in der Grammatik.
Trie enmetu la sufiksojn en la sekvantajn frazojn.
Drittens setzen Sie die Suffixe in die folgenden Sätze ein.

<14.1>
Profesoro povas doktorigi studinton, kiu do doktoriĝas.
Ein Professor kann eine(n) Studierte(n), der also Doktor wird, zum Doktor machen.

<14.2>
Kompletigu la frazojn, por ke ili kompletiĝu!
Vervollständigen Sie die Sätze, damit sie vollständig werden!

<14.3>
Patriĝi malfacilas ne, esti patro tamen tre.
Vater werden ist nicht schwer, Vater sein dagegen sehr.

Bemerkung:
In der Esperanto-Fassung wurde von der gebräuchlichen Wortstellung
abgewichen, um Rhythmus und Reim wie im Original zu haben.
Esperanto ist eben flexibel.

<14.4>
La leciono daŭru, do daŭrigu ĝin!
Die Lektion soll weitergehen, also setzen Sie sie fort!

<14.5>
La instruisto komencas la instruhoron; ĝi komenciĝas je la 9a.
Die Lehrperson beginnt die Unterrichtsstunde; sie (= die Stunde) beginnt um 9 Uhr.

<14.6>
Tiu malbona afero devas nun finiĝi; mi devigos iun fini ĝin.
Diese ungute Sache muss nun enden; ich werde jemanden zwingen, sie zu beenden.

<14.7>
Se vi duobligos niajn kostojn, nia mono duoniĝos.
Wenn Sie unsere Kosten verdoppeln, halbiert sich unser Geld.

<14.8>
Kiu pendigos tiun bildon al la muro?
Wer hängt dieses Bild an die Wand?

<14.9>
Bonvolu sidigi vin! Bonvolu eksidi! Sidiĝu!
Bitte setzen Sie sich! Bitte nehmen Sie Platz! Setzen Sie sich!
(Ebenso könnte man hier die Duzformen nehmen oder mehrere Personen anreden.)

<14.10>
Kiel vi nomas vin? Kiel vi nomiĝas?
Wie nennen Sie sich? Wie heißen Sie?
(Analog die Duzformen und die Pluralformen mit "euch")

<14.11>
Bv. starigi la botelon sur la tablon!
Bitte stellen Sie die Flasche auf den Tisch!

<14.12>
Aliĝu tuj al la Esperanto-kurso, ĉar ĝi baldaŭ komenciĝos.
Melden Sie sich sofort bei dem Esperanto-Kurs an, denn er wird bald beginnen.

<15.0>
Kompletigu la sekvantajn frazojn por ripeti la novajn vortojn!
Vervollständigen Sie die folgenden Sätze um die neuen Wörter zu wiederholen!

<15.1a> = <15.1b>
(La respondanto "Hugo" estu viro!)
(Der Antwortende "Hugo" muss ein Mann sein!)

Saluton, Hugo! Kiel vi fartas?
Grüß dich, Hugo! Wie geht es dir?

Kial ne, amiko mia? Bonvolu diri al mi.
Warum nicht, mein Freund? Bitte sag es mir.

Pri kiu afero vi parolas? Diru al mi.
Über welche Sache sprichst du? Sag es mir.

Kio ŝokis vin?
Was hat dich geschockt?

Hm, tre privata afero, kiun vi komunikas al mi. Sed daŭrigu!
Hm, eine sehr private Angelegenheit, die du mir da mitteilst. Aber fahr fort!

Kaj ĉu vi tial ricevis ŝokon? Kiu alvokis?
Und hast du deshalb einen Schock bekommen? Wer rief an?

Ne, ĉu estas amiko de vi?
Nein, ist es ein Freund von dir?

Mi komprenas. Kaj kial lia edzino alvokis?
Ich verstehe. Und warum hat seine Frau angerufen?

Ĉu kun sia edzo? Vi certe ridis, ĉu ne?
Mit ihrem Mann? Du hast sicher gelacht, nicht wahr?

Ne diru!! Kaj kiel vi eksciis tion?
Sag bloß! Und wie hast du das erfahren?

Ĉu via edzino sciis, ke li kuŝas sub via lito?
Deine Frau wusste, dass er unter eurem Bett lag?

Pri kio vi tiam ankoraŭ estas malcerta?
Über was bist du da noch unsicher?

<15.2a> = <15.2b>
Ĉu vi povas diri al mi, de kie venas Esperanto?
Kannst du mir sagen, woher Esperanto kommt?

Ĉu unu homo elpensis la tutan lingvon?
Ein [einziger] Mensch hat [sich] die ganze Sprache ausgedacht?

En kiu jarcento Zamenhof vivis?
In welchem Jahrhundert lebte Zamenhof?

Kaj por kio tiu lingvo taŭgu?
Und wozu sollte die Sprache taugen?

Kial li ne prenis alian lingvon?
Warum hat er nicht eine andere Sprache genommen?

Kial neneŭtrala lingvo estas malbona?
Warum ist eine nichtneutrale Sprache schlecht?

Mi komprenas. Tiam neŭtrala lingvo pli taŭgas.
Ich verstehe. Dann ist eine neutrale Sprache besser geeignet.
Ĉu Zamenhof estis lingvisto?
War Zamenhof Sprachwissenschaftler?

<15.3a> = <15.3b>
Saluton, Hugo! Ĉu ĉio en ordo hejme?
Hallo, Hugo! Alles in Ordnung zu Hause?

Kaj ĉu vi scias, kio kaŭzas la dolorojn?
Und weißt du, was die Schmerzen verursacht?

Malinteligentulo! Ĉu via edzino ne diris, ke vi tion ne faru?
Dummkopf! Hat deine Frau nicht gesagt, dass du das nict machen sollst?

Ne diru! Ĉu ŝi havis kaŭzon por foriri?
Sag bloß! Hatte sie einen Grund fortzugehen?

Ekde kiam vi estas malamika al via bopatrino?
Seit wann bist du deiner Schwiegermutter feindlich [gesinnt]?

Batoj inter parencoj! Kaj ĉu ŝi havis kaŭzon por bati vin?
Prügel unter Verwandten! Und hatte sie einen Grund, dich zu schlagen?

Tion mi ne komprenas. Kial vi ridis kaj ĝojis?
Das verstehe ich nicht. Warum hattest du gelacht und dich gefreut?

Malbonkorulo! Kaj vi diras, ke ĉio estas en ordo hejme!
Herzloser Kerl! Und du sagst, dass zu Hause alles in Ordnung sei!