Esperanto en dialogo

Lektion 4 / leciono kvar

In dieser Lektion lernen Sie die noch ausstehenden Laute des Esperanto kennen,
außerdem das Zahlensystem und einen weiteren großen Teil der Wortformen des Esperanto.

<1.0> Elparolo: <eŭ>
Kiel sonas eŭ kontraŭ eu

Man spricht eŭ einsilbig als e mit nachklingendem u aus (nicht wie dt. eu).
Unterscheiden Sie:
neŭtra ('unbestimmt', neŭ-tra: zweisilbig),
neŭtrala ('neutral',neŭ-tra-la: dreisilbig),
neutila ('unnütz', ne-u-ti-la: viersilbig),
neu ('verneine', ne-u: zweisilbig),
Eŭropo ('Europa', Eŭ-ro-po: dreisilbig).

Miaj parencoj

<1.1>
Frato de mia patro aŭ de mia patrino estas onklo de mi.
Filo de mia onklo estas kuzo de mi.
Mi havas dek gekuzojn.
Filo de mia frato aŭ de mia fratino estas nevo.
La patro de mia patro aŭ de mia patrino estas mia avo.
Filo de mia filo aŭ de mia filino estas nepo.

<1.2> <bo-> <pra->
La patro de mia edzo estas mia bopatro.
Frato de miaj avoj aŭ de miaj avinoj estas praonklo.
La gepatroj de miaj geavoj estas miaj prageavoj.
La gefiloj de miaj genepoj estas miaj pragenepoj.
La parencoj antaŭ miaj prageavoj estas miaj pra-uloj.
Mia amiko ne estas parenca al mi.
Mi havas entute 26 (dudek ses) parencojn.

<1.3> Vortoj, kiuj estas neŭtraj aŭ ne neŭtraj pri la sekso

Ankaŭ la vorton li oni uzas foje seksneŭtre:
Ekzemplo: se oni ne scias, ĉu parenco estas viro aŭ virino, oni diras li.
Parenco estas seksneŭtra vorto.

Uzu ankaŭ la vorton amiko seksneŭtre!

Oni nun ne scias, ĉu estas viroj aŭ virinoj.

<2.0> <-u>
Formu novajn vortojn por parencoj:

<2.1> Fratino de unu el miaj gepatroj estas {?} de mi.

<2.2> La patrino de mia edzino estas mia {?}.

<2.3> Frato de mia edzino estas {?} de mi.

<2.4> La kvin gefiloj de mia fratino estas miaj {?}.

<2.5> La gepatroj de miaj gepatroj estas miaj {?}.

<2.6> La gepatroj de mia edzo estas miaj {?}.

<2.7> La naŭ gefiloj de miaj gefiloj estas miaj {?}.

<2.8> Filo de mia onklo estas {?} de mi.

<2.9> La patrino de mia patrino estas mia {?}.

<2.10> Filo de mia avino estas mia {?} aŭ {?} de mi.

<2.11> La gefratoj de mia frato estas: miaj {?} kaj miaj {?} kaj mi.

<2.12> Filino de mia avino estas mia {?} aŭ {?} de mi.

<2.13> Filino de miaj geonkloj estas {?}.

<2.14> La sep genevoj de mia onklo estas: miaj {?} kaj miaj {?} kaj mi.

<4.0> <Zahlen>
La sistemo de la nombroj en Esperanto

Nombroj estas gravaj. Ili servas por nombri, mezuri kaj kalkuli.

Ĉu vi volas lerni la Esperantan nombrosistemon?
Tiam legu sub <Zahlen> en la gramatiko.

<4.1>
Kaj nun bonvolu montri, kiel oni nombras en Esperanto:

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10

Kaj nun legu ankaŭ aliajn formojn de la nombrovortoj:

1a leciono, 2a leciono, 3a leciono, ... kaj tiel plu

1e, 2e, 3e, ... k.t.p.

<4.2>
Legu tiujn nombrojn en Esperanto:
0
47
24
99
13
81
40
12
67
11

<4.3>
Kaj nun legu tiujn nombrojn en Esperanto:
100
247
324
999
613
781
940
512
167
111

<4.4>
Kaj nun uzu ankaŭ "mil" (1.000):

3.247
7.324
2.008
9.011
28.333
1.547
18.175
11.111
654.823

<4.5> <-as>
Nun vi kalkulu en Esperanto:

Kiom estas unu plus sep?
Kiom estas dek unu minus tri?
Kiom estas tri oble naŭ?
Kiom estas mil cent tri minus kvin?
Kiom estas dek oble cent?
Kiom estas minus ses plus ses?

Nun vi scias nombri kaj kalkuli en Esperanto.
Oni gratulu al vi!

<4.6>
Malgranda ŝerco

Unua persono:
Kiom da mono vi ricevas, se mi donas al vi naŭcent eŭrojn
kaj okdek ok cendojn plus dek kvin cendojn?

Dua persono:
Hm, multan monon, ĉu ne?

<5.0> <-is> <-os> (Pliaj tempoformoj en Esperanto.)

Kio okazis hieraŭ en la hejmo de gesinjoroj Majer.

<5.1>
Hieraŭ gesinjoroj Majer estis en la familia ĉambro.
Sinjorino Majer legis libron, sinjoro Majer legis gazeton.
Tiam, post longa tempo, venis ilia filo Bruno, kiu volis viziti ilin.
Li aspektis tute maleleganta.

<5.2>
Li estis sen ŝuoj, nur kun ĉemizo kaj pantalono,
kaj, kio estis la plej malbona afero, liaj haroj estis tiel longaj,
ke oni ne vidis lian vizaĝon.
Tial la gepatroj ne rekonis lin, kaj ili demandis:
Ĉu tiu senŝu-ulo tie fakte estas nia filo aŭ iu fremdulo?

<5.3>
Antaŭ unu tago Bruno estis en studenta hejmo kaj parolis kun alia studento,
kies nomo estis Udo.
Bruno diris al li: "Morgaŭ mi vizitos miajn gepatrojn."
Udoo respondis:
"Sed tiel, kiel vi nun aspektas, ili ne rekonos vin."
Bruno diris:
"Ba, ili jes rekonos min, ankaŭ se mi aspektas alie ol tiam,
kiam mi iris el la familia hejmo por studi tie ĉi."
Udo ridetis: "Mi ne estas certa, ke vi solvos tiun problemon. Sed ni vidos."

<6.0>
Ŝerca dialogo: Granda talento

<7.0>
Indirekte Rede im Esperanto /
La tempo de la rekta parolo en Esperanto estas ankaŭ la tempo de la nerekta parolo.

Im Deutschen steht bei der indirekten Rede der Konjunktiv:
Er sagte: "Ich komme morgen." => Er sagte, dass er morgen käme.
Im Esperanto bleibt einfach dieselbe Zeitform:
Li diris: "Mi venos morgaŭ." => Li diris, ke li venos morgaŭ.

Stellen Sie sich nun vor, dass Sie jemandem den Dialog aus Paragraph 6, wiedererzählen.
Sie beginnen als Einleitung mit:
"Gestern traf Monika nach langer Zeit ihre alte Freundin Birgit wieder."
(Monika ist die 1. Person, Birgit die 2. Person.)
Geben Sie nun den restlichen Dialog in indirekter Rede wieder.
Der Anfang wird für Sie noch im nächsten Abschnitt gemacht.

<7.1>
"Monika salutis Birgit. Tiu diris, ke ŝi povas legi la liniojn de la manoj de Monika.
Monika demandis: ..."
kaj tiel plu
Nun parolu mem!

Ein ausführlicher Vorschlag für den Rest der Nacherzählung in indirekter Rede findet sich bei den Übersetzungen dieses Abschnitts.

<8.0> <-n (Richtung)>
-n povas ankaŭ indiki direkton

Um im Esperanto eine Richtungsangabe (wohin?) von einer Ortsangabe (wo?) zu unterscheiden, wird die Richtung durch die Markierung -n angezeigt. (Näheres siehe Grammatik)

La viro iras sur la strato.
Kie iras la viro? Sur la strato. (Indiko de loko)

La viro iras (el sia domo) sur la straton.
Kien iras la viro? Sur la straton. (Indiko de direkto)

Malantaŭ la prepozicio al oni ne uzas indikon de direkto,
ĉar al indikas ekskluzive direkton:
Ekzemple: La viro venas de la strato al sia domo.

<8.1>
Formulieren Sie mit Hilfe der u.a. Vorgaben weitere Beispiele für die Unterscheidung von Ort und Richtung nach folgendem Muster:

Vorgaben:
(bebo, kuŝi, en, lito) (patro, meti, bebo, en, lito)

Die Vorgaben bestehen aus zwei Teilen, die in Klammern eingerahmt sind.
Der Richtungsfall kann in der ersten oder der zweiten Vorgabe gebraucht werden - oder auch gar nicht!
Wenn sowohl die Richtung als auch der Ort möglich ist, wird ein Hinweis gegeben (loko 'Ort', direkto 'Richtung'), ob man Ort oder Richtung ausdrücken soll.
Außer den Fragewörtern kie? und kien? werden Sie auch noch andere benötigen.

<8.2>
(lakto, ne, en, botelo) (patrino, meti, lakto, en, botelo)

<8.3>
(direkto: bildo, fali, sur, tablo) (bildo, fali, de, tablo)

<8.4>
(mi, veni, en, hejmo) (mi, vivi, en, hejmo)

<8.5>
(infano, sidi, en, ĉambro) (infano, iri, el, ĉambro)

<8.6>
(patrino, teni, libro, en, mano) (patrino, meti, libro, sur, tablo)

<8.7>
(filo, rigardi, al, televid-aparato) (direkto: filo, rigardi, en, libro)

Bemerkung:
Nach rigardi, meti und einigen anderen Verben findet sich auch oft die einfache Ortsangabe anstatt der Richtung. (Einfluss der jeweiligen Muttersprache.)

<8.8>
(sinjorino, veni, el, domo) (studento, veni, al, studenta hejmo)

<8.9>
(loko: infano, salti, en, lito) (direkto: infano, salti, en, lito)

<8.10>
(botelo, fali, el, mano) (direkto: botelo, fali, sub, lito)

<8.11>
(filo, esti, en, ĉambro) (direkto: tiam, filo, iri, antaŭ, ĉambro)

<8.12>
(patro, iri, al, ĉambro) (patro, sidi, en, ĉambro)

<8.13>
(bildo, pendi, sur, muro) (direkto: bildo, fali, apud, lampo)

<8.14>
(direkto: hundo, salti, en, ĉambro) (loko: hundo, salti, en, ĉambro)

<8.15>
(hundo, veni, de sub, la, tablo) (direkto: hundo, iri, sub, tablo)

<8.16>
(gepatroj, rigardi, en, bebolito) (gepatroj, rigardi, al, fileto)

<9.0>
Ripeto de la vortoj por parencoj.

Rigardu jenan skemon de la parencoj en familio: <Skemon montri!>
Ĉu vi memoras la vortojn?

Vi povas nun la skemon elpresi: <Parencoj.pdf>

"La homo maldekstre apud 'Mi' estas mia edz(in)o.
Do, mi skribas edz(in)o en la keston apud la kesto kun 'Mi'.

La kestoj super 'Mi' estas por miaj gepatroj.
Do, mi skribas en la maldekstran keston patro kaj en la dekstran keston patrino.

Patro kaj patrino estas miaj gepatroj.
Do, mi skribas en la keston super 'patro' kaj 'patrino' gepatroj."

kaj tiel plu, kaj tiel plu ...

Ĉu vi sukcesos? Rigardu la solvon.

<10.0> Ni kantu!
Bv. kanti jenan kanton kaj ripetu tiel la nombrojn:

Infanokanto

<10.1> <...'> (Auslassungszeichen / Apostroph)
Dek boteloj pendas sur la mur',
dek boteloj pendas sur la mur'.
Sed se malbonŝance falos unu nur,
tiam naŭ boteloj pendos sur la mur'.

<10.2>
Naŭ boteloj pendas sur la mur',
naŭ boteloj pendas sur la mur'.
Sed se malbonŝance falos unu nur,
tiam ok boteloj pendos sur la mur'.

Ok boteloj pendas sur la mur' ...

Certe vi antaŭscias la daŭrigon de tiu ĉi kanto, ĉu ne?

Finu la kanton per:

<10.3> (La fino de la infanokanto)
Unu botelo pendas sur la mur',
unu botelo pendas sur la mur'.
Sed se malbonŝance falos tiu nur,
tiam nul boteloj pendos sur la mur'.

<11.0> <-aĵ-> Elparolo: La sonoj < ĵ > kaj < ĥ >
Nun ni lernas elparoli la plej maloftajn sonojn en Esperanto: ĵ kaj ĥ.
Oni ne ofte aŭdas vortojn kun ĥ, eble jes eĥo kaj ĥoro.

Vortoj kun ĵ estas pli oftaj.
Tiu sono estas ekzemple en unu sufikso, nome -aĵ-.
Per -aĵ- oni formas vortojn por konkretaj objektoj,
aĵo tial signifas 'Ding', 'Sache'.

<11.5> <-ist->
Faru jenajn frazojn kompletaj per la uzo de la sufikso -aĵ-:

En Esperanto ĉiuj substantivoj havas la fin{?} -o.
En gazeto oni legas multajn nov{?}.
La gramatiko estas la special{?} de la gramatikistoj.

<11.6> Frazoj kun la sufikso -ist-
Kompletigu pliajn frazojn:

La gramatikisto estas specialisto pri {?}.
Specialisto por teni librojn estas libroten{?}.
(Tio ne estas ŝerco, sed ĝusta Esperanto!)
Kiu parolas Esperanton, estas Esperant{?}.
Kaj kiu parolas por multaj aliaj homoj, estas parol{?}.

<12.0> <ek-> <-us>
Plia ŝerca dialogo

<13.0>
Ripetu vortojn. Kompletigu jenajn frazojn:

<13.3>
Frazoj, kiujn oni ofte {hört}:

Kiel oni agas, {so} la aliaj reagas.

Kies monon mi {bekomme}, ties {Lied} mi kantas.

<14.0>
Assoziativ Wortpaare zusammenstellen (Wortschatzübung)

Finden Sie zu jedem der folgenden Wörter ein dazu bedeutungsmäßig passendes, verwandtes (z.B. auch das Gegenteil, manchmal mehrere Möglichkeiten) und formulieren Sie einen ganzen Satz dazu.
Diese Übung ist nicht nur zur Auflockerung da, sondern dient zur Unterstützung der Speicherung von Wörtern im Gehirn, weil das Gedächtnis überwiegend assoziativ (nach ähnlichen oder verwandten Bedeutungen) arbeitet.

Beachten Sie:
Das passende Wort muss keineswegs auch irgendwo unter den vorgegebenen Wörter links vorkommen!
"{??}" steht für mehr als ein Wort.

<15.0>
Ni ripetu novajn vortojn.

Die schwatzhafte und neugierige Helga trifft Birgit auf der Straße.
Birgit ist genervt und beschließt, Helga tüchtig auf den Arm zu nehmen.

<15.3b>
Due kompletigu tiun trian dialogon per aliaj vortoj:

"Sinjorino Bolte diras, ke ..., sed ŝi diras ankaŭ, ke ..." (nerekta parolo!)
...